"Εκείνο που κυρίως καταναλώνουν σήμερα οι άνθρωποι είναι τηλεόραση. Και μέσα από την τηλεόραση καταναλώνουν, δι αντιπροσώπου βέβαια, τη φαντασίωση μιας ζωής που θα ήταν λεφτά, σεξ, εξουσία και βία" - Κορνήλιος Καστοριάδης, από παλαιότερη συνέντευξη στην Ελευθεροτυπία
Η απόφαση του προέδρου της ΕΡΤ Χρήστου Παναγόπουλου και του γενικού διευθυντή της τηλεόρασης Δημήτρη Γόντικα να κόψουν την εκπομπή του Στέλιου Κούλογλου “Ρεπορτάζ χωρίς σύνορα” είναι κλασική περίπτωση διευθυντικής αλητείας.
Δεν είναι απλώς άσκηση διευθυντικού δικαιώματος. Η ΕΡΤ είναι μεν εταιρία έχει όμως και δημόσιο χαρακτήρα. Έχει καθορισμένο από το νόμο επιμορφωτικό, ενημερωτικό και ψυχαγωγικό ρόλο και τα έσοδά της προέρχονται κυρίως από το δημόσιο και τους πολίτες μέσω της αναγκαστικής εισφοράς προς την ΕΡΤ. Έτσι οι διευθυντές πρέπει να να φροντίζουν πρωτίστως η εταιρία να ανταποκρίνεται σε αυτόν ακριβώς το δημόσιο χαρακτήρα και να παρέχει ποιοτικά ψυχαγωγικά, ενημερωτικά και επιμορφωτικά προγράμματα και όχι να είναι ντε και καλά ανταγωνιστική ή να βγάζει κέρδη.
Η εκπομπή του Κούλογλου ήταν και ποιοτική και επιμορφωτική. Παρεμπιπτόντως ήταν και αρκετά επωφελής για την εταιρία καθώς είχε θεαματικότητα μεγαλύτερη από τον γενικό μέσο όρο του καναλιού κι έφερνε και περισσότερες από τον μέσο όρο διαφημίσεις. Οι Παναγόπουλος και Γόντικας δεν είχαν λοιπόν κανέναν λόγο να την κόψουν. Και όμως την έκοψαν. Όοοοοχι για πολιτικούς λόγους μας διαβεβαίωσαν. Ο Παναγόπουλος μάλιστα, ανταποκρινόμενος πλήρως στο ρόλο που επέλεξε για τον εαυτό του, αυτόν της θλιβερής καρικατούρας καναλάρχη, είπε ότι την έκοψε διότι δεν του άρεσε.
Του Παναγόπουλου δεν του άρεσε η θεματολογία της εκπομπής. Ειδικά και όχι γενικά. Δεν του άρεσε το επόμενο επεισόδιο που ετοιμαζόταν να προβάλει η εκπομπή, με θέμα τη ζωή των νέων στην Ελλάδα, που δουλεύουν με τον κατώτατο μισθό, κάπου κοντά στα 700 ευρώ. Δεν του άρεσε επίσης το μεθεπόμενο επεισόδιο που είχε προγραμματιστεί με θέμα “εγκληματικότητα, βία και αστυνομία”.
Οι Παναγόπουλος και Γόντικας με την απόφασή τους να κόψουν τον Κούλογλου έδειξαν πώς αντιλαμβάνονται το ρόλο τους. Θεώρησαν πως πρωταρχικό καθήκον τους είναι να προσφέρουν τις μίζερες λογοκριτικές υπηρεσίες τους στον ανεκδιήγητο τύπο που υποδύεται τον πολιτικό προϊστάμενό τους, τον υπουργό Επικρατείας, κυβερνητικό εκπρόσωπο, και μέγα διασκεδαστή, Θόδωρο Ρουσόπουλο.
Οι Παναγόπουλος και Γόντικας δεν υπηρετούν ούτε την κρατική τηλεόραση ούτε τον πολίτη που τους πληρώνει. Υπηρετούν την κυβέρνηση που τους έδωσε τη θέση και το μισθό. Και αγωνίζονται να μη χάσουν ούτε κατά λάθος, ούτε από σπόντα κάποιο από τα προνόμιά τους. Όσο κινούνται ανάμεσα στην Καλομοίρα και τα δελτία Τύπου των υπουργείων που τα πλασάρουν για ειδήσεις, νιώθουν ασφαλείς. Το αφεντικό τους δε θα τους μαλώσει. Τα παιδιά έχουν προοδεύσει και δε θέλουν να ρισκάρουν τίποτα. Όσο να ‘ναι ποτέ άλλοτε οι δούλοι δεν έπαιρναν τόσο καλό μισθό.
Η Καθημερινή διαβάζεται από αυτούς που κυβερνούν τη χώρα. Ο Ελεύθερος Τύπος από αυτούς που νομίζουν ότι κυβερνούν τη χώρα. Το Βήμα και τα Νέα διαβάζουν αυτοί που πιστεύουν ότι θα έπρεπε κανονικά να κυβερνούν τη χώρα. Το Πρώτο Θέμα όσοι είναι σίγουροι ότι κάποιος άλλος κυβερνά τη χώρα. Το Έθνος όσοι πιστεύουν ότι δεν έχει και μεγάλη σημασία ποιος κυβερνά τη χώρα, καθώς ξέρουν ποιος τη χτίζει. Τον Ριζοσπάστη εκείνοι που πιστεύουν πως τη χώρα θα έπρεπε κανονικά να την κυβερνά μια άλλη χώρα. Οι αναγνώστες της Ελευθεροτυπίας δεν ξέρουν ποιος ακριβώς κυβερνά τη χώρα είναι όμως βέβαιοι πως την κυβερνά με λάθος τρόπο. Την Απογευματινή προτιμούν οι γυναίκες αυτών που κυβερνούν τη χώρα. Τη Ναυτεμπορική διαβάζουν αυτοί στους οποίους ανήκει η χώρα. Την Εστία διαβάζουν όσοι νομίζουν πως η χώρα είναι ακόμα δική τους. Και οι αναγνώστες της Espresso δεν ενδιαφέρονται για το ποιος κυβερνά τη χώρα αρκεί να είναι γυναίκα και να έχει μεγάλο στήθος.
Πριν από αρκετά χρόνια, η πολιτική απασχολούσε ακόμα την πλειοψηφία του κόσμου και οι εφημερίδες είχαν τεράστιο και φανατικό κοινό. Εκείνη την εποχή οι τηλεοπτικές σειρές πολιτικής σάτιρας “Μάλιστα κύριε υπουργέ” και “Μάλιστα κύριε πρωθυπουργέ” γνώριζαν μεγάλη επιτυχία στη Βρετανία και όπου αλλού προβλήθηκαν. Οι σεναριογράφοι τους είχαν καταφέρει να πιάσουν τα χαρακτηριστικά της επερχόμενης πολιτικής κρίσης και να αναδείξουν το κλίμα της εποχής αλλά και τις διαχρονικές αλλά πάντα αναλέητες μάχες εξουσίας που διεξάγονταν καθημερινά στους διαδρόμους και τις αίθουσες συνεδρίασης των υπουργείων.
Μια κλασική σκηνή ήταν αυτή στην οποία ο πρωθυπουργός Τζιμ Χάκερ χωρίζει τους πολίτες σε κατηγορίες ανάλογα με το ποια εφημερίδα διαβάζει ο καθένας τους.
Από εκεί έκλεψε το παρόν (β)λόγιο την ιδέα και κάπως έτσι προέκυψε η παραπάνω μικρή μεταφορά του διαλόγου στη σημερινή ελληνική πραγματικότητα, έστω κι αν οι εφημερίδες έχουν πάψει εδώ και καιρό να έχουν τη σημασία που είχαν κάποτε.
ΥΓ. Το Πρώτο Θέμα και το Έθνος προστέθηκαν κατόπιν ευγενικής υποδείξεως των Meniek και Indictos αντίστοιχα. Μερσί αμίγκος.
Διαβάζω το Ποντίκι από το πρώτο φύλλο του. Με διακοπές. Όποτε με εκνεύριζε ή πίστευα ότι έχανε τη φρεσκάδα του, το σταματούσα. Και μετά ξανάρχιζα. Την τελευταία φορά που διέκοψα για λίγο ήταν με την αλλαγή της ιδιοκτησίας. Μου φάνηκε (και σε κάποιο βαθμό μου φαίνεται ακόμα) ότι η πολιτική κριτική του έγινε λιγότερο αιχμηρή, και οι αποκαλύψεις λιγόστεψαν κι αυτές. Ξανάρχισα να το διαβάζω κυρίως για το ένθετό του “Ποντίκι art” στο οποίο η εύστοχη κριτική και τα καλογραμμένα άρθρα περισσεύουν. Όταν στα μη ειδικά έντυπα οι απόψεις είναι, τις πιο πολλές φορές, είτε καθαρή διαφήμιση είτε επίδειξη ματαιοδοξίας, το Ποντίκι art κάνει τη διαφορά.
Αντιγράφω από στήλη όπου κάθε εβδομάδα προβάλλονται δύο διαμετρικά αντίθετα αλλά πάντως δημόσια πρόσωπα. Ο λόγος είναι για μια από εκείνες τις θλιβερές τηλεπερσόνες που περιφέρουν και πωλούν τον καημό τους από κανάλι σε κανάλι. Κυρίως όμως είναι για την αντίδραση του φιλοθεάμονος κοινού. Δε θα μπορούσα να το διατυπώσω καλύτερα.
‘Βυθισμένοι στις μίζερες ζωές τους, κλαίγοντας από μέσα τους, οι μικροαστοί τηλεθεατές νιώθουν αμέσως ευφορία βλέποντας τη Ρούλα να κλαίει με μαύρο δάκρυ. Γιατί υπάρχει κάποιος στο πρόσωπο του οποίου παίρνουν την εκδίκησή τους για τις δικές τους ζωές που δεν έζησαν. “Κλάψε κι άλλο Ρούλα” λένε από μέσα τους. “Κλάψε και για μας”.’
Ζεις στο εξωτερικό και πιάνεις ERT World (πρώην SAT). Είσαι προνομιούχος και δεν το ξέρεις. Βλέπεις πράγματα που λίγοι μπορούν να δουν και δεν βαριέσαι ποτέ. Παράδειγμα, το σκηνικό πριν πέντε λεπτάκια. Μασουλώντας το βραδινό ρίχνουμε καμμια ματιά στην τηλεόραση που δείχνει το Άλκμαρ-Λάρισα. Τίποτα σπουδαίο, μόνο ενδιαφέρον ένας παρουσιαστής που λέει το λάμδα ως λιι, π.χ. τέλιιειο.
Λίγο πριν τελειώσει το κρασί, τελειώνει το ημίχρονο. Εδώ είναι που η ERT World κάνει τη διαφορά. Την ώρα που οι πατριώτες στην πατρίδα βλέπουν διαφημίσεις και μπαίνουν σε πειρασμό να καταναλώσουν, ο μετανάστης κάνει ημίχρονο με … Καστοριάδη. Κορνήλιο Καστοριάδη σε βιντεάκι αρχείου να εξηγεί πώς η σύγχρονη Ελλάδα κάνει το μέγα λάθος να συγχέει αρχαιότητα με Βυζάντιο κλπ. Μεγάλη ERT World, ευχαριστούμε. Είναι η πρώτη φορά που στενοχωρήθηκα που πέρασε το τέταρτο της ανάπαυλας και άρχισε το δεύτερο ημίχρονο.
Το παρόν (β)λόγιον τάσσεται στο πλευρό των δημοσιογράφων σήμερα, και όλων όσων απήργησαν, απεργούν και θα απεργήσουν αγωνιζόμενοι για το δικαίωμα της εργασίας και της ασφάλισης. Το ότι λειτουργεί σήμερα οφείλεται στο ότι δεν είναι μέσο ενημέρωσης ή μέσο παραγωγής. Είναι απλώς μέσο εκτόνωσης και ανθρώπινης επαφής. Δεν έχει τη φιλοδοξία να υποκαταστήσει τα μέσα ενημέρωσης τα οποία διαβάζω, ακούω και παρακολουθώ συστηματικά. Επίσης δεν υπάγεται σε κανένα καθεστώς εργασιακής σχέσης (μισθωτή εργασία, παροχή υπηρεσιών κλπ), έχει καθαρά προσωπικό χαρακτήρα και δεν παράγει πλούτο ή κέρδος.
Αυτά προς αποφυγή παρεξηγήσεων και καλή επιτυχία στην απεργία και σε κάθε κινητοποίηση ενάντια στην εργοδοσία, κρατική και ιδιωτική.
