Ο Πίτερ Σέλερς, ο Ντιντερό και το παράδοξο


Ήταν καλός ηθοποιός ο Πίτερ Σέλερς; Αντιλαμβανόταν με σπάνια ευαισθησία τους χαρακτήρες και έμπαινε στο πετσί των ρόλων του; Ή μήπως απλά υπολόγιζε με σπάνια ψυχρότητα τις απαιτήσεις ενός ρόλου και στη συνέχεια απέδιδε τους χαρακτήρες χάρις στην παρατηρητικότητα και ευφυία του; Μια ταινία και ένα ντοκιμαντέρ για τη ζωή και το έργο του Βρετανού κωμικού, που προβλήθηκαν χτες από το τηλεοπτικό κανάλι BBC4, απαντούν στα παραπάνω ερωτήματα με δύο «ναι» και ένα «όχι». «Ναι» στην ψυχρότητα, παρατηρητικότητα και ευφυία, «όχι» στην ευαισθησία, «ναι» στο ότι ήταν καλός ηθοποιός.

Στη βιογραφική ταινία «Η ζωή και ο θάνατος του Πίτερ Σέλερς» του Στίβεν Χόπκινς (γνωστή και ως «Πίτερ Σέλερς για πάντα») που βασίζεται στο ομώνυμο βιβλίο του Ρότζερ Λούις, τον Σέλερς υποδύεται ένας εξαιρετικός Τζέφρεϊ Ρας. Ο Αυστραλός ηθοποιός αναδεικνύει με την ερμηνεία του έναν Σέλερς ικανό για το καλύτερο και το χειρότερο. Το πρώτο στην τέχνη του, το δεύτερο στην πραγματική ζωή του. Έναν καλλιτέχνη πανέξυπνο μεν, αυταρχικό, σχεδόν σαδιστή και καθόλου ευαίσθητο προς τους γύρω του δε. Ακόμα κι όταν οι γύρω του ήταν οι σκηνοθέτες, ηθοποιοί και παραγωγοί με τους οποίους γύριζε τις ταινίες που τον έκαναν διάσημο (π.χ. ο Σέλερς δε συμπαθούσε καθόλου τον ρολο του επιθεωρητή Κλουζό στον «Ροζ Πάνθηρα» και τσακωνόταν συχνά με τον Μπλέικ Έντουαρντς).

Οι διαπιστώσεις αυτές δεν άλλαξαν από την προβολή του ντοκιμαντέρ που ακολούθησε. Η «Ιστορία του Πίτερ Σέλερς, όπως την κινηματογράφησε ο ίδιος» βασίζεται σε μικρά βίντεο που τράβηξε ο Πίτερ Σέλερς στις πιο προσωπικές οικογενειακές στιγμές του και σε αφηγήσεις των δικών του ανθρώπων και των φίλων του. Εδώ βγαίνει ίσως λίγο περισσότερη συμπάθεια για τον άνθρωπο και πάλι όμως δεν κρύβεται ο προβληματικός χαρακτήρας του.

Το ότι ο Πίτερ Σέλερς εμφανίζεται να έχει προσεγγίσει με υπολογιστική ψυχρότητα, και περισσότερο μυαλό παρά συναίσθημα τους ρόλους που τον έκαναν διάσημο δεν θα εξέπληττε καθόλου τον Γάλλο φιλόσοφο Ντενί Ντιντερό που προηγήθηκε καμμια 200ριά χρόνια του Βρετανού κωμικού. Στο έργο του με τη μορφή διαλόγου, «Το παράδοξο με τον ηθοποιό», ο Ντιντερό ισχυρίζεται πως «η ευαισθησία κάνει τους ηθοποιούς μέτριους, η άκρα ευαισθησία τους κάνει βραδύνοες, ενώ η ψυχρή αίσθηση και το μυαλό τους κάνουν υπέροχους». Στη σελίδα 85 της ελληνικής έκδοσης (την οποία μπορείτε να βρείτε και μέσω του Indymedia) υπάρχει μια πολύ ενδιαφέρουσα διαπίστωση: «Οι ηθοποιοί είναι ικανοί να παίξουν όλους τους χαρακτήρες επειδή δεν έχουν καθόλου χαρακτήρα».

Ο Σέλερς πρέπει να ήταν εξοικειωμένος με αυτό το «παράδοξο». Σε όσες συνεντεύξεις έδωσε σε έντυπα, ραδιόφωνο και τηλεόραση δεν έχανε ποτέ την ευκαιρία να ισχυριστεί πως δεν είχε δική του προσωπικότητα και πως ο ίδιος αποκτούσε κάποιο ενδιαφέρον μόνο όταν εύρισκε έναν ρόλο να γεμίσει αυτό το κενό.

Advertisements

17 thoughts on “Ο Πίτερ Σέλερς, ο Ντιντερό και το παράδοξο

  1. Όσο και να μη θέλω να υποστηρίξω τον -όχι ιδιαίτερα συμπαθή για μένα-κλάδο των ηθοποιών, πιστεύω ότι η έλλειψη ευαισθησίας, η επαγγελματική ψυχρότητα και η απουσία ισχυρής προσωπικότητας, δεν αποτελούν a priori εχέγγυα για έναν καλό ηθοποιό και πιθανότατα να είναι η εξαίρεση. Επιπλέον τί ακριβώς σημαίνει το «έχω δική μου προσωπικότητα» ή δεν έχω.. Πραγματικά δεν το καταλαβαίνω.. Και πώς το κρίνει αυτό ενας τρίτος? Δεν είναι λίγο αφοριστικά και αφθαίρετα όλα αυτά?
    Εγώ πχ υστερώ, θα μου δώσεις λίγη από τη δική σου (ένα τεταρτάκι?? ή τελος πάντων ο,τι έχεις ευχαρίστηση??) 🙂
    Δεν νομίζω ότι υπάρχει άνθρωπος που δεν έχει τη δική του προσωπικότητα, με την έννοια της ιδιαιτερότητας, του προσωπικού στίγματος, ανεξάρτητα με το πώς αυτό κρίνεται από τους άλλους.

  2. Κοίτα το ποστ περιγράφει τη σύμπτωση μιας ταινίας κι ενός ντοκιμαντέρ με ένα βιβλίο που διάβασα πριν χρόνια και ξαναθυμήθηκα με την ευκαιρία των παραπάνω. Εμένα και οι ηθοποιοί μου είναι πολύ συμπαθείς και το «παράδοξο» του Ντιντερό όπως το συνεχίζει ο Σέλερς μου ακούγεται πολύ ενδιαφέρουσα περίπτωση. Εντάξει όλοι έχουν προσωπικότητα όπως την περιγράφεις, δε λέει κανείς το αντίθετο. Το «παράδοξο» αφορά το πώς προσεγγίζει ένας ηθοποιός τον ρόλο και πώς αυτό συμβάλλει στο να θεωρηθεί ο ηθοποιός καλός ή κακός. Δηλαδή και εντελώς σχηματικά, είναι καλός ηθοποιός αυτός που μπορεί να παίξει μόνο τον ρόλο που του υπαγορεύει η δική του πολύ ισχυρή προσωπικότητα; Ή είναι καλός αυτός που μπορεί και αλλάζει κάθε φορά τόσο πολύ ώστε να υποδύεται με μεγάλη επιτυχία ρόλους πολύ διαφορετικούς μεταξύ τους; Αυτό είναι το παιχνίδι, δε σημαίνει ότι κάποιοι είναι κατώτεροι ή ανώτεροι ως άνθρωποι και γενικώς.

  3. Και πάλι, η ισχυρή προσωπικότητα δεν ειναι απαραίτητα τροχοπέδη, ούτε και η απουσία της δίνει σε κάποιον ιδιότητες χαμαιλέοντα. Πολλές φορές μπορεί να ισχύουν όσα προανέφερες. Στη γενίκευση διαφωνώ.

  4. Πρόκειται για μια ενδιαφέρουσα αφαίρεση αλλά πάντως αφαίρεση. Και όπως γίνεται συνήθως με τις αφαιρέσεις, υπάρχει μεγάλο περιθώριο αυθαιρεσίας.

  5. O χαρακτήρας ενός ηθοποιού είναι σίγουρα κάτι το εξαιρετικά περίπλοκο. Όλη μου τη ζωή αναρωτιέμαι πώς (συνήθως) συνυπάρχουν η αναγκαία ευαισθησία, με ένα έντονο (ίσως λίγο ενοχλητικό) ναρκισσισμό και μεγάλη δόση αρριβισμού, θράσους – ισχυρής αυτοπεποίθησης. Το τελευταίο είναι χρήσιμο στο να αντιμετωπίζουν τις αναδουλειές, τις προκλήσεις των ρόλων και την καλλιτεχνική τους ανέλιξη. Σίγουρα οι περισσότεροι πιστεύουν ότι είναι κάτι το ξεχωριστό.

    Σ’ ότι αφορά τα σώψυχα, η λογοτεχνία και το θέατρο περιγράφουν εκτενώς το στοίχειωμα των εμπειριών τους και των ρόλων. Ηθοποιοί που έπαιζαν θρίλλερ π.χ έχουν τρελλαθεί, πολλοί «χάθηκαν» ακολουθώντας τον χαρακτήρα ενός ρόλου τους, ή ο χαρακτήρας τους έγινε ένα άθροισμα ρόλων (που λέει κι ο Σέλλερς). Σκέφτομαι πως τέτοια παιγνίδια παίζουμε όλοι στη ζωή μας, π.χ μιμούμαστε παλιούς μας εαυτούς (δεδομένων των συνθηκών), ρόλος που μας συμφιλιώνει καμμιά φορά με τις τύψεις της αναγκαστικής αλλαγής που έφερε η ρότα μας. Συνεχής προσπάθεια συμπεριφοράς μέσα μας, είναι η αιτιολόγηση του τρόπου ζωής, που είμαστε υποχρεωμένοι,-ες να κάνουμε.

    Για τον καλλιτέχνη η πολλή εκλογίκευση είναι αρνητική, γιατί στερεύει πιστεύω την έμπνευση. Στα ’70 κυκλοφορούσε από Χατζηνικολή, το βιβλίο «Οι ρίζες της Δημιουργίας» που ανέλυε άψογα το θέμα. Χωρίς λογική συγκρότηση όμως, πώς μπορεί κανείς να μάθει π.χ ένα μεγάλο ρόλο; Στον κόσμο μας ο ηθοποιός έχει ένα ακόμα ρόλο, του σύμβολου αντίστασης στην πεζότητα.

    Κάποιοι ηθοποιοί είναι αλλιώς στο σανίδι κι αλλιώς στη ζωή. Προσωπικά μερικούς λυπάμαι που τους έμαθα και εκτός σκηνής. Μου χαλάσαν το μύθο. Κάποιοι/ες δεν ξέραν τίποτα πέρα από τους ρόλους τους και τον περίγυρο τους. Ακόμα χειρότερη ήταν η σχέση τους με τις σκοπιμότητες και τα λεφτά. Κρατάω σαν άξια τη ρήση του Φίλλιπα Πλιάτσικα (Πυξ Λαξ): γράψαμε τραγούδια για την πλάκα μας, γράψαμε για τα κόμπλεξ μας, γράψαμε τραγούδια για γκόμενες, μα ποτέ για λεφτά.

    @Σελμ
    Προσωπικού στίγμα περιμένει κανείς απ’ όλους. Επιδράσεις του επαγγέλματος είναι συνηθέστατες. Νομίζω ότι σε μια παρέα μπορώ να διακρίνω τους/τις ηθοποιούς.

  6. «Σκέφτομαι πως τέτοια παιγνίδια παίζουμε όλοι στη ζωή μας, π.χ μιμούμαστε παλιούς μας εαυτούς (δεδομένων των συνθηκών), ρόλος που μας συμφιλιώνει καμμιά φορά με τις τύψεις της αναγκαστικής αλλαγής που έφερε η ρότα μας.»

    Πράγματι, είμαστε πάντως πιο εξοικειωμένοι με το ρόλο, ή έτσι θέλουμε να πιστεύουμε.

  7. Ωπ! Κάτι έπαθε η Σέλμ! Βρήκε ενδιαφέρουσα την τοποθέτηση άλλου, ενώ πριν από λίγο, σε άλλο ποστ, συμφώνησε με τον Γιάννη Κ. Χαμός! Το παρόν (β)λόγιον ανακοινώνει πως στο εξής θα εορτάζει την 20η Μαρτίου ως μέρα αγάπης και αρμονίας (σαν βορειοκορεάτικο ακούγεται αυτό). 🙂

  8. Για να το λαφρύνουμε λίγο, τιμώντας τον γλυκύτατο χώρο των ηθοποιών, ξαναφέρνω κάτι από το βιβλίο «Πράξη της δημιουργίας, Ά. Καίσλερ / Εκδ. Χ»νικολής» τελικά, (σκόνη μνήμης).

    Η έμπνευση δεν κάνει να πολυαναλύεται, Καίσλερ, (και ποτέ να μη ψυχαναλύεται, λέω εγώ). Μια 40ποδαρούσα περπατούσε κι απορούσε πώς τα καταφέρνει. Άρχισε λοιπόν να αυτοπαρατηρείται και να καταγράφει καταλεπτώς, ποιό πόδι κουνάει κάθε φορά. Φυσικά καταμπερδεύτηκε. Δεν μπόρεσε να ξαναπερπατήσει….

  9. Από κείμενο του Σκαμπαρδώνη. Οι περισσότεροι «ηθοποιοί» δεν είναι ηθοποιοί, όπως άλλο ταχυδρομικός διανομέας κι άλλο αθλητής του βάδην.

    Πάντως, Σελμ, αν προκύψει καλή περίπτωση ηθοποιού, πρόκειται για κάτι μαγικό, συμφωνείς; Θα τόλεγα «πρεσβευτές συναισθημάτων».

  10. @ Ch, Σελμ, Δεν ξέρω αν χιονίζει εκεί, πάντως φιλικές «αβρότητες» βρέχει σίγουρα!! Καλά νάστε.

  11. Κι όμως, χιόνισε!! Αυτό δε λές στο καινούριο post? Ποτέ μη λες ποτέ..
    Καλημέρα και στους δυο σας! Να μη μιλήσω για θερμοκρασίες εδω κάτω (αμάνικο+ανοιχτό παράθυρο δίπλα)…:-)

  12. Cirut:έχεις δίκιο οι καλές περιπτώσεις μπορει να είναι πραγματικά ξεχωριστες. Το έχω διαπιστώσει και εγώ..

  13. Καλά να σαι κι εσύ, Cirut και σίγουρα με καλύτερο καιρό. Καλησπέρα Σελμ, ευτυχώς που δε μίλησες για τις θερμοκρασίες σας …

Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.