Διδακτικές ιστορίες από το παρελθόν: Το μακεδονικό και η κρίση του 1961-1962


το \ … δεν μπορεί κανείς να παραβλέψει πως η ελληνική πολιτική έχει την αχίλλειο πτέρνα της: την εμμονή σε μια θέση που κανείς στην ουσία, διεθνώς αλλά ακόμη και στην Ελλάδα, δεν πιστεύει: το «ανύπαρκτο ζήτημα».

Το παραπάνω απόσπασμα περιλαμβάνεται στα συμπεράσματα του μικρού (142 σελίδες), πολύ ενδιαφέροντος, σχεδόν συναρπαστικού βιβλίου του Σωτήρη Βαλντέν με τίτλο «Ελλάδα-Γιουγκοσλαβία, Γέννηση και εξέλιξη μιας κρίσης και οι ανακατατάξεις στα Βαλκάνια 1961-1962». Το βιβλίο εκδόθηκε από τις εκδόσεις Θεμέλιο, το 1991, την εποχή που η Γιουγκοσλαβία άρχιζε να διαλύεται και λίγο πριν ξεσπάσουν οι αιματηρές συγκρούσεις ο απόηχος των οποίων βασανίζει ακόμα την περιοχή.

Εξετάζει, όπως λέει και ο τίτλος του μια περίπου άγνωστη, ξεχασμένη και πάντως βραχύβια κρίση ανάμεσα στη Γιουγκοσλαβία και την Ελλάδα με επίκεντρο το ζήτημα της Μακεδονίας. Μια κρίση που εν πολλοίς πυροδοτήθηκε και συντηρήθηκε από σκληροπυρηνικές εφημερίδες και αρθρογράφους της Γιουγκοσλαβικής Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας και της Ελλάδας. Και που, στην Ελλάδα τουλάχιστον, αποτέλεσε βασικό πεδίο έντονης αντιπαράθεσης μεταξύ της κυβέρνησης και της αντιπολίτευσης αλλά και μεταξύ πολιτικών προσωπικοτήτων της εποχής.

Ο Βαλντέν εξηγεί απλά και εύστοχα, παραθέτοντας χαρακτηριστικά αποσπάσματα από τον Τύπο της εποχής, πώς οι κατηγορίες για εθνική μειοδοσία εκτοξεύονταν από το ένα κόμμα στο άλλο ανάλογα με τη συγκυρία. Δείχνει επίσης πώς φτάσαμε στο κάπως παράδοξο φαινόμενο από τη μια πλευρά ο συντηρητικός, «εθνικόφρων», υπουργός Εξωτερικών Ευάγγελος Αβέρωφ να προσπαθεί συνεχώς να υποβαθμίσει την κρίση ζητώντας διαρκώς μεγαλύτερη σύσφιγξη των σχέσεων με την Γιουγκοσλαβία, και από την άλλη πλευρά η «προοδευτική» Ένωση Κέντρου να κάνει σημαία του ανένδοτου αγώνα τις καταγγελίες για μειοδοσία (σε ένα κατά τα άλλα «ανύπαρκτο» μακεδονικό ζήτημα).

Συμφέροντα μεγάλων και μικρών κρατών, δουλείες και παιχνίδια των εφημερίδων της εποχής, μικροκομματικές σκοπιμότητες, μειονοτικά ζητήματα και θέματα εθνικής ταυτότητας πρωταγωνιστούν στην ιστορία που διηγείται ο συγγραφέας με τρόπο μάλιστα που σε κρατάει σε αγωνία μέχρι το τέλος όπου παραθέτει τα συμπεράσματά του. Αν μάλιστα λάβει κανείς υπ όψιν πως το βιβλίο γράφτηκε πριν από 17 χρόνια, αποτελεί ακόμα πιο ενδιαφέρουσα περίπτωση καθώς όσα έγιναν γνωστά στα χρόνια που μεσολάβησαν δε φαίνεται να το επηρεάζουν ή να το διαψεύδουν. Ο Βαλντέν εξάλλου είναι ένας από τους πλέον καταρτισμένους ειδικούς σε θέματα Βαλκανίων.

Το «Ελλάδα-Γιουγκοσλαβία, Γέννηση και εξέλιξη μιας κρίσης, 1961-1962» έπεσε στα χέρια μου κατά τύχη αυτήν την περίοδο που το Μακεδονικό προκαλεί νέα αναζωπύρωση των παθών και στις δύο πλευρές των μεταξύ μας συνόρων. Διαβάζεται γρήγορα και εύκολα. Σου μένει όμως για καιρό. Αν το βρείτε, πάρτε το.

Advertisements

5 thoughts on “Διδακτικές ιστορίες από το παρελθόν: Το μακεδονικό και η κρίση του 1961-1962

  1. Το βιβλίο ακούγεται ενδιαφέρον, αλλά τα τελευταία χρόνια έχω αποξενωθεί από το θέμα. Θυμάμαι όμως έναν γέρο του εμφυλίου, σε ένα καφενείο κοντά στη Ροτόντα (Θεσσαλονίκη), που έλεγε ότι επαναπατρίστηκε από τα Σκόπια το 1962. Και την ίδια ιστορία άκουσα από έναν άλλον γέρο στην Όρμα Πέλλας, 1962 και πάλι. Για δες…

  2. @ meniek
    Διατηρώντας μάλιστα τις ίδιες φοβερές και τρομερές βεβαιότητες που αναπαράγουν ακριβώς αυτά τα λάθη και τις ιδεοληψίες.

    @ Γιάννης Κ.
    Είναι χαρακτηριστικό πως και το 1961 και το 1962 η Ένωση Κέντρου και τα φιλικά προς αυτήν έντυπα κατηγορούσε την κυβέρνηση της ΕΡΕ για εθνική μειοδοσία κάνοντας λόγο για επαναπατρισμό «χιλιάδων» σλαβομακεδόνων για ψηφοθηρικούς λόγους. Όπως αναφέρει και ο Βαλντέν, το Βήμα της 29/12/1961 κατηγόρησε την κυβέρνηση ότι για λόγους καθαρά κομματικούς επέτρεψε τον επαναπατρισμό από το «Παραπέτασμα» 10.000 περίπου «σλαβομακεδόνων» στις περιοχές της Πρέσπας. Λίγες μέρες μετά, στις 7/1/1962 κατηγορεί ονομαστικά τον υπουργό προεδρίας Δ. Μακρή ότι επαναπάτρισε «αρκετές χιλιάδες Σλαβομακεδόνας δια να προσθέσει εκλογικά κεφάλαια εις την κυβέρνησιν». Στην απαντητική του δήλωση ο Μακρής αναφέρει ότι δεν υπάρχουν Σλαβομακεδόνες αλλά παραδέχεται ότι επαναπατρίστηκαν 1603 Έλληνες βιαίως «απαχθέντες».

  3. Α, μάλιστα, ευχαριστώ. Μόλις λύθηκε ένα προσωπικό μυστήριο εννέα ετών.

Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.