«Η λευκή κορδέλα»: ποιότητα σε έξτρα βαριά συσκευασία


Ασπρόμαυρη, αυστηρή, ψυχρή και αγέλαστη η καινούρια ταινία του Μίκαελ Χάνεκε δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνείας ούτε αισιοδοξίας. Ο Αυστριακός σκηνοθέτης παρουσιάζει, στη «Λευκή κορδέλα», μια δυσλειτουργική κοινότητα κάπου στη βόρεια Γερμανία. Μια κοινότητα αυστηρών αρχών, με τον παπά, τους τοπικούς ευγενείς, τους υπάκουους χωρικούς και τα αγέλαστα, πειθαρχημένα παιδιά. Αυτά είναι και τα πιο τρομακτικά. Πρόκειται για τη γενιά που θα διαπαιδαγωγηθεί, θα μεγαλώσει και, λίγα χρόνια μετά, θα στηρίξει τους ναζί και τα εγκλήματά τους.

Μόνο ο δάσκαλος-αφηγητής χρωματίζει με λίγη ανθρωπιά αυτό το ζοφερό τοπίο. Η ιστορία που μας διηγείται ξεκινά λίγους μήνες πριν ξεσπάσει ο Α’ παγκόσμιος πόλεμος, με μια σειρά από ανεξήγητα περιστατικά βίας. Ο Χάνεκε είναι ανελέητος. Μέσα από φαινομενικά αποστασιοποιημένα πλάνα και δήθεν ουδέτερες σκηνές και με τη βοήθεια εξαιρετικών ερμηνειών από τους ηθοποιούς του (ιδίως τα παιδιά) χτίζει σιγά σιγά την εικόνα ενός κόσμου όπου η ιδεολογία γίνεται φανατισμός και η πειθαρχία αυτοσκοπός. Η εξουσία ασκείται με τον πλέον αυταρχικό τρόπο τόσο σε ατομικό όσο και σε κοινοτικό-δημόσιο επίπεδο και συνθλίβει κάθε απόπειρα του ατόμου να ξεφύγει από τα ασφυκτικά όρια που θέτει το σύνολο. Με εξαίρεση την περίπτωση του δασκάλου, ο Χάνεκε δεν αφήνει κανένα περιθώριο αισιοδοξίας. Τα παιδιά, το ίδιο το μέλλον της κοινότητας μοιάζουν κάποιες φορές χειρότερα από τους μεγάλους.

Η ταινία θα μπορούσε να είναι αριστούργημα αν είχε λίγο ζωή μέσα της. Υπάρχουν σίγουρα πολλοί τρόποι να αφηγηθεί κανείς μια ιστορία. Ο Χάνεκε διαλέγει έναν τρόπο που ταιριάζει πολύ στην κοινότητα που περιγράφει, είναι όμως τόσο βαρύς, ψυχρός και αποστασιοποιημένος που κουράζει. Η κοπιαστική προσήλωση στο στυλ δε βοηθά καθόλου την ταινία που κυλάει βασανιστικά αργά μέχρι που, δύο ώρες και 24 λεπτά αργότερα, ξεσπάει ο πόλεμος – καταλύτης μαζί και λυτρωτής.

Advertisements

2 thoughts on “«Η λευκή κορδέλα»: ποιότητα σε έξτρα βαριά συσκευασία

  1. Κι αυτό το βασανιστήριο με το διφορούμενο τέλος,
    το ανοιχτό για κάθε ερμηνεία,
    ίδιον τού, σπουδαγμένου στην Ψυχολογία, Χάνεκε.

    Την ίδια ξερή μάς έκανε και στον «Κρυμμένο» του,
    τα ίδια πάλι εδώ.
    Να χουμε να λέμε μετά την αποχώρηση από την αίθουσα.

    Πάντως οφείλουμε να υποκλιθούμε στην τεχνική αρτιότητα της κορδέλας, που προσωπικά δεν με κούρασε πουθενά, παρά με άφησε καθ’όλη τη διάρκειά της με το ερώτημα:
    «Γυρίζονται ακόμα τέτοιες ταινίες;»

  2. Γυρίζονται αλλά με κόπους και βάσανα. Διάβαζα πόσο καιρό έψαχνε ο μαέστρος για να βρει τον ιδανικό τόπο γυρίσματος και για τα 10.000 παιδάκια που δοκίμασε πριν καταλήξει στις τρομερές φάτσες που χρησιμοποίησε. Τη λέξη «ξεπέτα» δεν την ξέρει ο αρχηγός.

Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.